Ryksa

W dziewiętnastej wiośnie życia była już potrójną wdową, jeśli pamiętać o śmierci jej narzeczonego, margrabicza brandenburskiego Ottona, jej pierwszy mąż Wacław II miał liczne słabości. Ale dzięki niemu, jako pierwsza Piastówna włożyła na skronie koronę królowej Polski i zasmakowała w przepychu świetnego praskiego dworu. Drugi mąż Rudolf, noszący tytuł króla Czech i Polski, zostawił jej na otarcie wdowich łez bogatą schedę. Młoda, piękna i bogata Polka, nazywana „królową hradecką” spędziła resztę swojego życia na pierwszej scenie wydarzeń politycznych i kulturalnych ówczesnych Czech, u boku swojego kochanka, magnata Henryka z Lipy.
 Ryksa, córka Przemysła II księcia wielkopolskiego, urodziła się 1 września 1288 roku w Poznaniu. Jest ona

  pierwszą w naszych dziejach nie tylko Piastówną, lecz Polką, której datę urodzin tak dokładnie zanotowały źródła. Imię Ryksa otrzymała po matce, córce zdetronizowanego króla szwedzkiego Waldemara. Matkę straciła bardzo wcześnie, bo prawdopodobnie już w trzecim roku życia. W tym samym czasie zaręczono ją z Ottonem, synem margrabiego brandenburskiego Albrechta III. Rolę swata odegrał w tym wypadku najprawdopodobniej jej przyszły mąż, król czeski Wacław II. Ojciec Ryksy po śmierci jej matki poślubił w 1291 lub 1292 roku Małgorzatę, córkę wspomnianego już Albrechta III. I temu małżeństwu patronował również Wacław II, zaprzyjaźniony z tzw. linią salzwedelską margrabiów brandenburskich, do której należał Albrecht III. Małgorzata, macocha młodziutkiej Ryksy, była zatem siostrą jej narzeczonego, Ottona. Wątpliwe, aby Ryksa po zawarciu narzeczeństwa wychowywała się na poznańskim dworze swego ojca i macochy. Ze źródeł można pośrednio wnosić, że wysłano ją do pobliskiego klasztoru cysterek w Owińskich. Mniszką a następnie ksienią w tymże klasztorze była ciotka Ryksy, imieniem Anna, siostra Przemysła II. Księżniczki często wychowywały się w klasztorach żeńskich przysposabiając się do roli przyszłych żon władców. Pobyt młodziutkiej Piastówny w rodzimej fundacji (klasztor owiński założył dziad Ryksy, Przemysł I) miał wywrzeć doniosły wpływ na jej późniejsze zainteresowania malarstwem miniaturowym. W Owińskich bowiem zetknęła się z bogato iluminowanym modlitewnikiem, tak zwanymi Godzinkami Panny Marii. Pochodzący z pierwszej ćwierci XIII wieku rękopis stanowił niegdyś własność królewny czeskiej Agnieszki, a następnie Piastówien śląskich przebywających w klasztorze trzebnickim, od których z kolei przejęły go Piastówny wielkopolskie.

dalej