Żyro

Wojewoda mazowiecki nie lubił, gdy mu się obcy książęta panoszyli na ziemi której strzegł.

Gdzieś na przełomie XI/XII wieku z mroków historii wyłania się po raz pierwszy grupa możnych, która wraz z nim, a niekiedy i przeciw niemu, coraz śmielej zabierała głos w sprawach wagi państwowej. Współdziałanie księcia z reprezentantami góry społeczeństwa istniało oczywiście i wcześniej, ale oprócz dwóch: Przybywoja i Odolana – oślepionych z rozkazu Bolesława Chrobrego, historia nie przekazała ich imion. Dopiero powstanie właśnie w początkach XII stulecia pierwszej polskiej kroniki Anonima, tzw. Galla, oraz pojawienie się w stosunkach wewnątrzpaństwowych pierwszych dokumentów spowodowało, że bezimienni dotąd doradcy panujących ujawnili się z imion i – co chyba najważniejsze – także z charakterów.
  W szeregach owej grupy znalazł się również dziad bohatera niniejszego szkicu, Wojsław, od którego wywieść można genealogię rodu rycerskiego zwanego później Ogończykami lub Powałami
a z którego to rodu wprost pochodzili z kolei choćby tak znani w nowszej historii – Działyńscy. Kiedy po raz pierwszy kronika Galla wymieniła z imienia Wojsława, należał on już do ścisłej elity ówczesnej władzy. Przede wszystkim był bratem ciotecznym lub siostrzeńcem potężnego wówczas Sieciecha, palatyna księcia Władysława Hermana, sam zaś w latach 1097-1099 pełnił funkcję komesa wrocławskiego (czyli zarządcy prowincji) i był wychowawcą młodego Bolesława Krzywoustego.

  Ciekawostką jest tu niewątpliwie fakt, że Wojsław był pierwszą znaną osobą której uratowano życie „umiejętnym zabiegiem lekarskim, polegającym na wyciągnięciu kości z głowy”, czyli po prostu dokonując trepanacji czaszki. Zabieg ten okazał się konieczny w wyniku rany głowy, odniesionej przez Wojsława podczas wyprawy wojennej swojego wychowanka na Pomorze i oblężenia Międzyrzecza. Jasne jest, że wybór na opiekuna Krzywoustego zawdzięczał on swojemu pokrewieństwu z Sieciechem, który tym sposobem starał się utrzymać pewną kontrolę nad księciem-juniorem. I nie będzie dziwić, że pozbawiony został swoich funkcji przez rycerstwo wrocławskie, gdy pod przywództwem Bolesława i jego brata Zbigniewa zbuntowało się ono przeciwko Sieciechowi. Z biegiem czasu jednak Wojsław pogodził się z Krzywoustym i w chwili spisywania przez Galla kroniki w roku 1113, pełnił na dworze tegoż księcia funkcję stolnika. Żył jeszcze i przebywał w otoczeniu Krzywoustego w 1123 roku, zmarł zaś wkrótce potem 1 września, nie znanego jednak roku.
  Jak na początek XII stulecia, jesteśmy świetnie poinformowani o sprawach rodzinnych i majątkowych Wojsława. Wiemy, że był on dwukrotnie żonaty, po raz pierwszy z Dobromiłą Kiełczówną, z której narodzili się jego synowie Trojan i Janusz, a po jej śmierci pojął jako drugą żonę Dobiechnę Kilianównę z którą nie miał potomstwa. Wgląd w stan majątkowy Wojsława dają nam przede wszystkim jego liczne fundacje i nadania na rzecz Kościoła.
Pominąć tu można tak drobny fakt jak ofiarowanie w 1110 roku katedrze krakowskiej dwóch kompletów szat kapłańskich i płaszcza, ważniejsze, że obok Bolesława Krzywoustego był współfundatorem klasztoru benedyktynów na Łyścu w Górach Świętokrzyskich, poza tym za jego przyczyną powstał kościół NMP na przedmieściu płockim.

dalej