Samuel Zborowski


                                         Herb Zborowskich - 
                                                Jastrzębiec

Czy pojmanie i ścięcie Samuela było sprawnie zaplanowaną akcją przeciwko notorycznemu buntownikowi, rębajle i banicie, czy wynikiem jego nieuwagi i braku ostrożności?

Informacje o ścięciu Samuela Zborowskiego, które miało miejsce w Krakowie 26 maja 1584 roku, już następnego (1585) roku ukazały się w gazetach wydawanych w Kolonii, Monachium i Wrocławiu. Fakt ten odnotowały także włoskie gazety ulotne, w raportach dyplomacji cesarskiej, angielskiej i papieskiej znalazły się obszerne informacje dotyczące tej kwestii. Kraj został zalany powodzią pism agitacyjnych. W jednych szkalowano egzekutora wyroku – Jana Zamoyskiego kanclerza i hetmana wielkiego koronnego. W innych twierdzono coś wręcz przeciwnego. Dzisiejszy stan ich zachowania wskazuje, że szlachta odpisywała je jak Rzeczpospolita długa i szeroka.

  

Sprawa ścięcia Samuela już współcześnie należała do głośnych i kontrowersyjnych. Taką też pozostaje po dzień dzisiejszy – dyskusja na ten temat stanowi bowiem nadal przedmiot sporów i dociekań historyków.
  Należy cofnąć się do roku 1572 – daty śmierci ostatniego Jagiellona na tronie Rzeczypospolitej.
Zdaniem Piotra Zborowskiego, wówczas wojewody sandomierskiego, bezkrólewie to otwierało drogę do zmian na lepsze dla całej rodziny. W liście do swego szwagra Jana Chodkiewicza, kasztelana wileńskiego, stwierdzał, że po śmierci Zygmunta Augusta – „Podał ci Bóg najlepszy sposób i okazję nam się podźwignąć”. Przewagę rodu w sprawach publicznych, osiągnięcie jeszcze wyższych urzędów i intratnych królewszczyzn – stwarzała sprawa obioru nowego króla. Bracia zgodnie i bardzo energicznie przystąpili do działań. Przeciwstawiając się rodzimej kandydaturze szlacheckiej, czyli obiorowi „Piasta”. Zborowscy przystąpili do agitacji na rzecz kandydatury francuskiej Henryka de Valois. Krzysztof i Jan działali na sejmikach wielkopolskich. Piotr i Andrzej w krakowskiem i sandomierskiem. Samuel w województwie ruskim.
  Głowa rodu Piotr stał się wkrótce przywódcą stronnictwa francuskiego w Rzeczypospolitej.
Rola Samuela w pierwszym bezkrólewiu nie jest tak dobrze znana jak pozostałych braci. Wiadomo tylko, że w 1573 roku posłował z sejmiku wiszeńskiego na sejm konwokacyjny do Warszawy. Była to zresztą jedyna funkcja publiczna, jaką pełnił w życiu. Jan – starosta odolanowski, podobnie zresztą jak przyszły kanclerz koronny Jan Zamoyski, brał udział w poselstwie do Paryża. Tam, jak pisze anonimowy

dalej