Ignacy Roman Potocki

   
                                        Herb Potockich - Pilawa

Uznany przedwcześnie za wybitną indywidualność polityczną marszałek litewski zbyt często kierował się kastową magnacką pychą.
  Eustachy Potocki herbu Pilawa, generał artylerii litewskiej stał się wprawdzie dzięki posagowi żony, Marianny z Kątskich, człowiekiem bogatym, ale gdy pięciu synów podzieliło majątek między siebie a dwom córkom wypłacono posagi, w kręgu magnackim młodzi Potoccy nie mogli się już liczyć do zamożnych.
  Głównym atutem Ignacego Romana (1750-1809), drugiego z synów (młodszymi byli: uczony
esteta i polityk Stanisław Kostka oraz brygadier z wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku, Jan), była opinia człowieka wybitnie zdolnego, podbudowana żywymi zainteresowaniami intelektualnymi i rozległymi studiami. To właśnie fama człowieka nader obiecującego, sprawiła, że uwieńczone zostały sukcesem starania Potockiego o rękę posażnej Elżbiety Lubomirskiej, córki marszałka wielkiego koronnego, Stanisława i Izabeli z 

 

Czartoryskich. Potoccy wzięli ślub w grudniu roku 1771, a gratulował im wierszem sam Stanisław Konarski, wysoko ceniący umysłowość Ignacego. Ojciec młodej małżonki był wówczas przywódcą „Familii”.
 
W 1773 roku Potocki uzyskał pierwszą, czysto zresztą tytularną godność – pisarstwo litewskie, zaś zainteresowania umysłowe pchnęły go ku Komisji Edukacji Narodowej. W ciągu kilkunastu lat był w niej czynny, przede wszystkim w Towarzystwie do Ksiąg Elementarnych, inspirując przekłady podręczników francuskich. Równocześnie w początkach lat siedemdziesiątych uczestniczył Potocki w „obiadach czwartkowych”, pisywał anonimowe rozprawy do „uczonych” czasopism, próbował sił w poezji. Choć liczne i cenne poczynania te dobrze świadczące o intelektualnej żywości pana Ignacego, nie stanowiły jednak głównego nurtu jego aktywności. Największym zainteresowaniem Potockiego cieszyła się polityka. A właśnie działania pisarza litewskiego na tym polu nie da się ocenić tak pozytywnie jak jego prac literackich i oświatowych.
  Potocki wszedł w szeregi „Familii” w momencie gdy stronnictwo to, przechodziło do opozycji
wobec Stanisława Augusta – definitywnie zrywając więzy wspólnej przeszłości. Podobnie jak teść, Ignacy Potocki, w roku 1775 odmówił królowi uczestnictwa w pierwszym komplecie Rady Nieustającej, instytucji powstałej na sejmie rozbiorowym i stanowiącej cel główny ataków magnatów- ministrów, których kompetencje Rada znacznie zawężała. W tymże samym 1775 roku odmówił pisarzowi litewskiemu kanclerstwa litewskiego, do którego Potocki aspirował, przekonany o swych wybitnych politycznych zdolnościach. Pan Ignacy uważał, iż ta rekuza stanowiła dowód szczególnej wobec niego niechęci monarchy i współrządzącego Polską ambasadora rosyjskiego, Ottona Stackelberga.

dalej