Mikołaj


Herb Mikołaja - Lis

Wojewoda krakowski z możnego rodu Lisów był postacią nietuzinkową, drżały przed nim nawet koronowane głowy. Powiadano bowiem, iż „na pośmiewisko wystawiał książąt przez dowolne mianowanie ich i dowolne strącanie z tronu”.
   W galerii możnowładców Polski średniowiecznej postać naszego bohatera zajmuje miejsce zgoła wyjątkowe. Był ostatnim z wielkich wojewodów, których poczynania nadawały ton ówczesnemu życiu politycznemu i jedynym, który doczekał się z ust historyków określeń typu „polski Warwick” czy „twórca królów”. Za jego bowiem czasów przynajmniej pięciokrotnie zmieniali się rządzący w Krakowie Piastowie, mający poprzez to pretensje do zwierzchniej władzy nad całą Polską. Z owych książąt dwóch utraciło tron nie mogąc dojść do porozumienia z potężnym wojewodą, także dwóch sam wojewoda wyznaczył do objęcia

 rządów. Współczesny kronikarz krakowski nazywał go „mężem ogromnej rzetelności”, „pierwszym dostojnikiem dworu, sławnym Mikołajem”, przeciwnicy natomiast oskarżali o pychę,  lekceważenie i „podeptanie wielkości znakomitych
 udzi”. Sam władca Wielkopolski Mieszko III zwany Starym uważał go przez dłuższy czas za wroga nr 1, mówiąc o nim, iż „na pośmiewisko wystawiał książąt przez dowolne mianowanie ich i dowolne strącanie z tronu”. Był więc Mikołaj postacią nietuzinkową, mającym poza tym i to szczęście, że akurat za jego czasów żył i obserwował toczące się wydarzenia sam Mistrz Wincenty zwany później Kadłubkiem, późniejszy biskup krakowski i kronikarz. To właśnie przede wszystkim dzięki niemu i jego kronice możemy dziś, po blisko 800 latach, tak wiele powiedzieć o Mikołaju.
  
  Młodość przyszłego wojewody – tak jak i większości żyjących wówczas ludzi – pozostaje dla historyka tajemnicą, której już nigdy nie przeniknie. Ustalić co najwyżej można, że urodził się najpóźniej w 1140 roku jako jeden z synów Stępoty, przedstawiciela możnego rodu Lisów (mającego potem w herbie podwójne krzyżowaną strzałę). Młodszym bratem Mikołaja był Pełka, przeznaczony do stanu duchownego, z którym jeszcze niejednokrotnie przyjdzie nam się zetknąć. Zapewne stosunkowo wczesna śmierć ojca spowodowała, że życiową edukację przeszedł Mikołaj u boku znacznie starszego brata stryjecznego Szczepana, zwanego Magnusem (a więc Wielkim bądź Starym). Przy nim właśnie miał okazję zetknąć się z wielką polityką. Szczepan należał bowiem do grona urzędników rządzących kolejno po sobie w Krakowie seniorów dynastii Piastowskiej książąt Bolesława Kędzierzawego (1148-1173) i Mieszka III Starego (1173-1177).

dalej