Aleksander Józef Lisowski


Herb Lisowskich - Jeż

Był jednym z tych niespokojnych duchów, którzy z szablą i muszkietem w ręce budowali zręby fortuny własnej a czasem i swych państw.
 Urodził się w rodzinie szlacheckiej i jak tysiące jemu podobnych, w służbie żołnierskiej szukał swego miejsca na ziemi. Gdy zmarł, sądzono że zaważy to na losach Polski i Moskwy. Jego śmierć odnotowali politycy oraz poeci, jednym z nich był anonimowy autor „Pieśni na pamiątkę  nieśmiertelną pułkownika Króla Jegomości niezwyciężonego Józefa Aleksandra Lisowskiego”:
Był za Zygmunta III
Króla pana dzisiejszego
Mąż jeden serca wielkiego
Józef Lisowski miał na imię
Które po wsze czasy słynie.

W istocie należał do postaci, o których pamięć przetrwała nie tyle w następstwie własnych
czynów ile postawy następców.

  

Ludzi tylko po części z nim związanych i w niewielkim stopniu przez Lisowskiego ukształtowanych. Zrządzeniem losu utworzona od jego nazwiska nazwa „lisowczycy”, która wśród współczesnych budziła najgorsze skojarzenia, traktowana jest niekiedy jako synonim sprawności żołnierskiej i określenie nieustraszonego obrońcy granic.
  Lisowscy herbu Jeż (byli bowiem i Lisowscy pieczętujący się herbem Leliwa, Lis, Lubicz, Nowina czy Ślepowron), wywodzili się z Prus Królewskich ze wsi Lisewo. W połowie XVI wieku przenieśli się do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Swe losy związali z potężnym domem Kiszków, a jeden z nich, Jan Lisowski, towarzyszył wojewodzicowi witebskiemu Janowi Kiszce w jego podróży po Europie. Wraz z nim był w Hiszpanii, Francji, Niemczech, Szwajcarii i Włoszech. Po powrocie do Litwy osiadł na wsi, ożenił się i został ojcem trzech córek i dziewięciu synów. Data małżeństwa i narodzin dzieci nie jest znana. W odniesieniu do Aleksandra Józefa Lisowskiego biografowie przypuszczają, że przyszedł na świat w roku 1575, choć wydaje się, iż datę należałoby przesunąć o około 5 lat, na rok 1580.
  Nic nie wiadomo o dzieciństwie chłopca. O tym, że musiał się uczyć, i to pod kierunkiem
dobrych nauczycieli, świadczą pełne ekspresji listy z dorosłego okresu życia. Pierwsze pewne wiadomości pochodzą z przełomu wieków kiedy wyróżnił się w toku działań, które Jan Zamoyski prowadził przeciwko Michałowi Walecznemu. A później, zasmakowawszy w rzemiośle wojennym zaciągnął się w szeregi chorągwi husarskiej Szczęsnego Niewiarowskiego i wraz z nią wyruszył do Inflant na rozpalającą się wojnę ze Szwedami.

dalej